vrijdag 22 mei 2015

Goede apps doen meer

''Kinderen moeten als het maar even kan, buiten schooltijd buiten spelen.''

Wie even zoekt, vindt een enorm aanbod van deskundigheid voor ouderavonden over mediawijsheid. De informatie gaat vooral over het gebruik van media. Zijn tablets goed of slecht? En als ze goed zijn hoe lang dan en wanneer? Nadenken over verantwoord gebruik is belangrijk, maar minstens zo belangrijk vind ik de inhoud van de apps.


Apps worden steeds belangrijker. Ruim 40% van de eenjarigen (!) speelt al op een tablet. Dit percentage loopt snel op tot ruim 70% voor zesjarigen. Logisch dus al die aandacht voor dit nieuwe medium. In een klas zijn ze niet meer bijzonder. De discussie gaat nu over of ze ook in de TSO gebruikt mogen worden…. en de BSO… om mee te spelen.

'Kinderen doen niets liever.' 'Tussen de middag hebben ze maar een kwartiertje.' Dit zijn twee veel gebruikte, maar zeer slechte argumenten. Kinderen moeten als het maar even kan, buiten schooltijd buiten spelen. Slecht weer bestaat niet. Slechte kleding wel. Jongens moeten hun testosteron kwijt, meisjes moeten sociaal bezig kunnen zijn. En als naar buiten gaan niet kan, is binnen zonder scherm veel beter. Een scherm kan de, voor leren nodige, focus ondersteunen. Maar voor spelen is een scherm te beperkt en te bepalend door licht, beweging en geluid. Buiten schooltijd hebben kinderen hun eigen inzet nodig om zelf te bewegen, elkaar te ontmoeten, op hun eigen manier te praten en zelf dingen te verzinnen. Hiermee is veel over gebruik gezegd, maar weinig over de inhoud…. de Apps.

 ''Tablets boeien door licht, beweging, geluid, actie en reactie.''

Een tablet is een medium, zoals televisie een medium is. Hoe lang je daar naar kijkt is een andere discussie dan waar je naar kijkt. De tijdsduur van spelen is op zich geen maatstaf voor er goed mee bezig zijn. Tablets boeien door licht, beweging, geluid, actie en reactie, dit geeft kansen. De nieuwe mogelijkheden kunnen inspireren tot meer en anders spelen. Het grote gevaar is gemak. Een app vol licht, kleur, beweging en geluid geeft opdrachten. Een kind doet wat er gevraagd wordt. Eigen inbreng is ‘fout’. Dat kan anders. Het aanbod van apps is met televisieprogramma’s of speelgoed te vergelijken. Apps kunnen een toegevoegde waarde krijgen wanneer de vormgeving aanzet tot (speelse) mogelijkheden waarmee binnen of buiten de tablet meer te doen is.

 ''Recent onderzoek toont aan dat de stem van vader of moeder juist door voor te lezen kalmerend is, vertrouwen wekt en het gevoel voor veiligheid verhoogt.''

Apps als oude wijn in nieuwe vaten.
Veel nieuwe apps zijn digitale luisterboeken. (Prenten)boek op tablet, niets meer. Een stem leest het verhaaltje voor bij een digitaal plaatje, hetzelfde als in het boek, maar goedkoper, makkelijk in de kinderhand, een kind kan zelf het licht uit doen. Geen ouder meer nodig, jammer. Recent onderzoek toont aan dat de stem van de vader of moeder juist door voor te lezen kalmerend is, vertrouwen wekt en het gevoel voor veiligheid verhoogt. Ook leren kinderen meer nieuwe woorden, wanneer vaders voorlezen. Zij passen hun taalniveau minder aan bij dat van een kind en gebruiken vaker andere ‘verrassende’ woorden in afwijking van de tekst. Veel meer dan tekst wel of niet laten verschijnen, oren laten wapperen en schuiven naar de volgende pagina is tegenwoordig mogelijk. Ik kies voor een nieuw medium, wanneer ik toegevoegde speelwaarde zie.

Soorten
In apps vond ik drie soorten;

  • De luisterboeken zonder (veel) extra mogelijkheden.
  • De verhalen met toegevoegde waarde, zoals animaties, audiomogelijkheden, 3D, laten bewegen, combinatie van verhaal en spelletjes (vooral zoeken, selecteren, sorteren).
  • De spelletjes zonder verhaal. 
In de laatste categorie is de educatie vaak nadrukkelijk aanwezig, soms compleet met toetsen en kindvolgsystemen. 

Meer speelwaarde
Apps krijgen toegevoegde speelwaarde door:
  1. Tekst opties. Het geluid uit kunnen zetten en zelf (laten) voorlezen of beter nog vertellen.  Soms is de snelheid van de te lezen tekst in te stellen of wordt zelf lezen gestimuleerd door één voor één oplichtende woorden.
  2. Aanvullende informatie om meer te doen met het verhaal. Een goed verhaal verdient het om mee te spelen.
  3. Speelse mogelijkheden. Met een tablet moet, vind ik, meer kunnen dan plaatjes kijken en teksten lezen. Apps kunnen bijvoorbeeld een niet lineair verhaal bieden! Roodkapje, een sprookje in 3D, laat Roodkapje tot drie keer toe kiezen welke kant ze op wil wandelen, waardoor minstens zes verschillende verhaallijnen te volgen zijn.
  4. Goed, zuiver geluid. Goede stemmen en goed Nederlands. Verschillende figuurtjes verdienen verschillende stemmen die niet met elkaar te verwarren zijn, prettig om naar te luisteren en uitgesproken in goed Nederlands. Sommige apps hebben wel erg vaak herhaalde en daardoor irritant wordende muziekjes.
  5. Mooie vormgeving, met een tekenstijl passend bij de beoogde leeftijd. Smaken verschillen, maar de voorwaarden voor illustraties passend bij verschillende leeftijden niet. Bij peuters past een heldere vormgeving, weinig details, herkenbaarheid uit het dagelijks leven. Voor kleuters veel details, nuances, verschillende kleuren en fantasievol. Vanaf 7 jaar meer realiteit tot aan de bovenbouw met camerabeelden. Te vaak, vind ik, hebben apps te felle kleuren in te veel nuances, te volle illustraties met te veel details voor kleuters (terwijl de bijbehorende spelletjes bij 2-3 jarigen passen).
  6. Milde waardering voor kleine prestaties. De waardering voor ieder goed uitgevoerde actie is mij vaak veel te enthousiast. Goed zo! Geweldig! Fantastisch! devalueert het vertrouwen in kinderen. Voor de ‘speelduur’ van een app, zijn ‘levels’ aandacht verlengend. Sommige spellen bieden weinig variatie, andere weer onoverzichtelijk veel.
  7. Apps zijn net speelgoed, maar dan anders. Mediawijsheid gaat voor ouders en begeleiders verder dan bedenken hoe lang een kind met een tablet bezig mag zijn. Net als speelgoed zijn apps visitekaartjes van opvoeding of visie. Waar jij voor kunt kiezen en hoe jij daarmee kunt laten spelen hoort in een pedagogisch werkplan. Ik kaart dit graag aan, zonder voor te schrijven, op ouderavonden en in alle vormen van kinderopvang.
Marianne de Valck: gespecialiseerd in het geven van onafhankelijke informatie over spelen en speelgoed vanuit een pedagogische achtergrond. Eigenaresse van Adviesbureau Spelen en Speelgoed.